اقامتگاه سنتی خانه تاریخی توسلیان - ساباط

خانه تاریخی توسلیان؛ روایت زنده تاریخ و معماری در قلب نطنز

خانه تاریخی توسلیان بنایی ارزشمند با قدمتی چندصدساله و مساحتی حدود ۴۷۰ مترمربع است که در دو دوره تاریخی ساخته شده و یادگارهایی از معماری دوران صفویه و قاجار را در خود جای داده است.

پیشینه تاریخی بنا

قدیمی‌ترین بخش این خانه به دوران صفویه بازمی‌گردد. این بخش شامل هفت اتاق تودرتو و متصل به یکدیگر بوده که از طریق دهلیزهای زیرزمینی، از یک سو به آتشکده ساسانی و از سوی دیگر به مسجد جامع ارتباط داشته‌اند. در دوره‌های بعد، بخش‌های جدیدی بر روی ساختار قدیمی بنا شکل گرفته‌اند.

ساخت نخستین اتاق از بنای جدید در اوایل دوران قاجار، برای سکونت امام جماعت آن زمان، مرحوم سیدمحمد طباطبایی، آغاز شد و به‌تدریج سایر فضاها و بخش‌های داخلی خانه تکمیل شدند.

این خانه در سال‌های گذشته برای مدتی متروکه و خالی از سکنه بوده و بر اثر بارندگی و گذر زمان، بخش‌هایی از سقف آن آسیب دیده بود. سرانجام در سال ۱۳۹۳، این بنای ارزشمند توسط استاد سعید توسلیان خریداری شد و روند مرمت، احیا و بازسازی آن آغاز گردید.

معماری و ویژگی‌های منحصربه‌فرد

خانه تاریخی توسلیان دارای ۱۰ اتاق با معماری درون‌گرا و یک حیاط مرکزی است. اتاق‌های سه‌دری در بخشی از حیاط قرار گرفته‌اند و درها و پنجره‌های چوبی آن‌ها با تاج‌های چندپر، هنر گره‌چینی و شیشه‌های رنگی تزئین شده‌اند.

سقف اتاق‌ها با تیرهای چوبی و تخته‌پوش ساخته شده و پوشش کاهگلی بنا، علاوه بر زیبایی سنتی، به تعدیل دمای فضای داخلی و ایجاد نور یکنواخت کمک می‌کند.

این خانه در دو طبقه ساخته شده و طبقات آن از طریق پله‌های آجری و دالان‌های ارتباطی به یکدیگر متصل هستند. در بخش دوم بنا نیز شش اتاق و تراسی به مساحت حدود ۶۰ مترمربع وجود دارد.

حیاط مرکزی و عناصر سنتی

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های خانه، حیاط مرکزی آن است که عناصر ارزشمند معماری و زندگی سنتی ایرانی را در خود جای داده است.

در گوشه‌ای از حیاط، فضای مخصوص پخت نان با دو در چوبی و محلی برای خروج دود تعبیه شده است؛ یادگاری از شیوه زندگی و پخت‌وپز در خانه‌های قدیمی.

در مرکز حیاط، درخت توتی تنومند با قدمتی حدود ۱۲۰ سال قرار دارد. در زیر این درخت، حوض آب کوچکی دیده می‌شود که آب آن از قناتی تأمین می‌شده که از داخل مسجد جامع عبور کرده و پس از گذشتن از چند خانه، به این بنا می‌رسیده و از آن خارج می‌شده است.

از دیگر ویژگی‌های جالب خانه، وجود دخمه‌های کوچک با درهای چوبی در کف برخی اتاق‌هاست که در گذشته برای نگهداری و محافظت از اموال و وسایل ارزشمند خانواده مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

ورودی و ساختار ارتباطی

ورودی بنا دارای دو در چوبی دولنگه است؛ یکی به حیاطی کوچک راه دارد و دیگری از طریق دالانی به حیاط اصلی منتهی می‌شود. این ساختار، علاوه بر حفظ حریم خصوصی ساکنان، نمونه‌ای از اصول معماری خانه‌های سنتی ایرانی است.

موقعیت تاریخی و گردشگری

یکی از امتیازهای مهم خانه تاریخی توسلیان، قرارگیری آن در مجاورت مجموعه‌ای از آثار تاریخی و فرهنگی شهر نطنز است. از جاذبه‌های نزدیک به این بنا می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

مسجد جامع تاریخی نطنز

آتشکده ساسانی

حسینیه مرکزی شهر

موزه میراث فرهنگی

حمام تاریخی خورشید

آب‌انبارهای تاریخی شهر

درباره استاد سعید توسلیان

استاد سعید توسلیان از فعالان فرهنگی، هنری و گردشگری شهرستان نطنز در استان اصفهان است. ایشان در سال ۱۳۹۳ خانه تاریخی توسلیان را خریداری کرد و با مرمت و احیای این بنای ارزشمند، زمینه تبدیل آن به اقامتگاه سنتی و بوم‌گردی را فراهم آورد.

از دیگر فعالیت‌های ایشان می‌توان به فعالیت در حوزه سفال و سرامیک و ارتباط با کارگاه سفالگری برادران توسلیان اشاره کرد؛ مجموعه‌ای با پیشینه‌ای بیش از یک قرن که بخشی از میراث هنری و صنایع دستی نطنز به شمار می‌رود.

خانه تاریخی توسلیان تنها یک محل اقامت نیست؛ فرصتی برای لمس تاریخ، تجربه معماری اصیل ایرانی و زندگی در فضایی است که خاطرات چندین نسل را در دل خود حفظ کرده است.